اين پيمان بر اساس « حق و مواساة » صورت گرفته است . در بسيارى از نقلها آمده است كه يكى از پايه‌هاى ديگر اين اخوت برقرارى « توارث » ميان آنان بوده است : « يتوارثون بعد الممات دون ذوى الارحام » « 1 » از امام باقر عليه السلام نيز روايت شده است كه « انّهم كانوا يتوارثون بالمؤاخاة » . « 2 » چنين پيوندى مىتوانسته بسيار مستحكم باشد . گفته شده است كه « توارث » بعدها ملغى گرديد و « ذوى الارحام » جاى آن را گرفت . در واقع طبيعى قضيه نيز همين بوده زيرا مهاجران در آغاز ، بيشترشان پيوندهاى خود را با ذوى الارحام مشرك رد كرده بودند ، اما به تدريج اين پيوندها ( با مسلمان شدن و هجرت كردن آنان به مدينه ) تقويت شد . به علاوه اسلام با آنكه در از ميان بردن پيوندهاى قبيله‌اى و حلفهاى جاهلى تلاش كرد ، اما بنياد خانواده را پايدار و تقويت آن را لازم مىشمرد . به روايت ابن سعد زمانى كه آيهء « وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ « 3 » » نازل شد ، حكم پيشين را نسخ كرده و مؤاخاة در ميراث منتفى شد و هر كسى به نسب و ورثه خود بازگشت داده شد . « 4 » اين مسأله در جريان بدر منقطع شد و ظاهراً واقدى گمان كرده كه بطور كلى مؤاخاة پس از بدر صورت نگرفته - در حالى كه مؤاخاة تا مدتها ادامه داشته است - به همين دليل او عقد مؤاخاة سلمان با ابوالدرداء « 5 » را منتفى دانسته است ، زيرا سلمان در فاصلهء ميان احد و خندق اسلام آورد . « 6 » اين درست است كه توارث برداشته شد ، اما اصل مؤاخاة باقى ماند . « 7 » گرچه بايد گفت كه در « شكل » پيشين نبوده و طبعاً به صورت دو به دو ، چندان ضرورتى نيز نداشته است . آنچه اهميت بيشترى داشت ، اخوت تمامى مؤمنان با يكديگر بود كه در سال نهم هجرت در سورهء حجرات مورد تأكيد قرار گرفت « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ « 8 » » مسأله خانواده حكم خاص خود را دارد اخوت مؤمنان نيز جاى خود . خداوند در سورهء احزاب نيز پس از آنكه همسران رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را « امّهات المؤمنين » خوانده يادآور شد كه « وَ أُولُوا الْأَرْحامِ

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 238 ( 2 ) . مجمع البيان ، ج 4 ، ص 561 ( 3 ) . انفال ، 75 ( 4 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 238 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 528 ؛ بايد توجه داشت كه درست درقسمت نخست همين آيه آمده است « والذين امنوا من بعد وهاجروا و جاهدوا معكم فاولئك منكم » يعنى تأكيد بر اينكه آنها از شما هستند گرچه اولوالارحام حكم خاص خود را دارد . ( 5 ) . ثقة الاسلام كلينى روايتى از امام صادق عليه السلام آورده كه « اخى رسول اللّه صلى اللّه عليه واله بين سلمان وابى ذر ، و اشترط على ابى ذر ان لايعصى سلمان » روضة الكافى ، ص 162 ؛ دربارهء آن نك : الصحيح ، ج 3 ، ص 69 - 68 ( 6 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 271 ( 7 ) . ابن عباس مىگويد : كه پس از آن « نصر ونصيحت » باقى ماند نك : سهل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 535 ( 8 ) . حجرات ، 10